De funkgod is niet meer

James Brown is al een tijdje niet meer onder ons. Maar om zijn soul levend te houden, blik ik terug op de dood van de 'funkgod'. Een vocale reis tussen lijzig en extatisch.

Van straatschoffie naar de belangrijkste zwarte man van Amerika, van schoenenpoetser naar superster. James Brown leefde de 'American dream' zoals velen hem gedroomd hadden. Op eerste kerstdag 2006 overleed hij, 73 jaar oud. Een heuse muzieklegende is gestorven. Helaas een legende die al dertig jaar doorgebakken en taai is.

De mythe van James Brown had er heel anders uitgezien als de man in 1975, vlak voor de grote doorbraak van de disco, het loodje had gelegd. Vanaf dat moment begon de strijd. Vanaf 1956 had Brown hit na hit gescoord, soulhistorie geschreven en toekomstmuziek op de kaart gezet. Hele volksstammen bezochten zijn liveshow, de James Brown Revue. Maar plotseling kreeg het Amerikaanse publiek meer interesse in dansen dan in muziek. Een diskjockey die plaatjes draaide en een glitterbol die rondjes draaide in een hippe danstent, was genoeg voor een fijne avond. Who needs a band? En daar zat James dan, met zijn grote groep geniale muzikanten aan zijn zij, vrezend voor een faillissement.

Toen ging het fout… Brown probeerde mee te gaan in de stroom van discodeuntjes en bracht zelfs een LP uit waarop hij zichzelf 'the original disco-man' noemde. Pardon? Disco was een heel vies woord in die tijd, zeker onder funkliefhebbers. Funk was vet, disco was suf, funk was creatief, disco was eendimensionaal. De funkband Funkadelic had zelfs als missie: 'rescue dance music from the blahs'. Deze 'blahs' stonden voor ongeïnspireerde discodeuntjes. Funk was zoveel meer dan dat!

The harderst working man in showbusiness zonk vrij snel af naar een bedenkelijk niveau. Begin jaren tachtig werkte hij zich op een slimme manier in de schijnwerpers. Hij speelde een soulvolle prediker in de baanbrekende muziekfilm The Blues Brothers. Het gelikte poplied dat hij in de vierde Rocky-film zong, Living In America, werd een grote hit, maar liefhebbers van rauwe funk kromden hun tenen.

Rappers en dj's haalden in de 80's veel inspiratie uit de vette funk die JB bracht in de jaren zestig en zeventig. Zo zijn de hits 'Rebel Without A Pause', 'Public Enemy No. 1' en 'Fight The Power' van rapgroep Public Enemy volledig opgebouwd uit James Brown-samples. PE-voorman Chuck D zei in een interview met CNN: 'Luister naar zijn muziek. Niemand was zo funky als James Brown. Niemand kwam zelfs in de buurt.'

En zo is het. James is de god van de funk. Met de kreet 'this is a hit' blies hij leven in deze nog niet bestaande muziekstroming, anno 1965. Hij speelde met zijn band het nummer 'Papa's Got A Brand New Bag' achter in een tourbus. De bandrecorder liep en historie werd geschreven. De platenmaatschappij was echter nog niet klaar voor deze bom. 'Papa' had een traag, stroperig ritme en het nummer duurde zeven minuten vanwege de stevige solo's van de blazerssectie. Bij het afmixen besloot de platenbaas het nummer een flink tandje te versnellen… en in te korten tot drie minuten. Deze vreemde versie werd inderdaad een dikke hit.

Maar de funk was niet te stoppen. Na de wereldhit 'I Feel Good', gestoeld op hetzelfde ritme als de versnelde 'Papa', was het tijd om de ultieme blauwdruk voor funk op plaat te zetten: Cold Sweat. Het aftellen van James klinkt wat schor, wat lijzig. Maar bij de vierde tel leeft zijn stem op. De muzikanten komen binnen zonder kloppen op de eerste maat. Het drumpatroon is verfrissend, de baslijn aanstekelijk. De toeters toeteren een simpel maar doeltreffend thema. Zodra JB begint te zingen is het lied compleet. Zo'n vijf minuten lang beleeft de luisteraar een fijne groove. En dan gebeurt het. Na een zalige saxofoonsolo brult de meester 'Let's give the drummer some'. De bandleden juichen dit plan toe met een welgemeend 'yeah'. James roept tussen de laatste flarden saxofoon door nog even 'You got it drummer'. Alle andere muzikanten stoppen met spelen en de trommelaar gaat los.

Deze solo is de basis van de funk. De muziekstijlen hiphop, hiphouse, jungle en urban zouden niet bestaan zonder deze stokslagen. Acht volle maten lang geeft de drummer een lesje ritme waarvan menig muziekdocent moet likkebaarden. Dan valt de bassist in. Hij houdt het puur en simpel door de verslavende groove te spelen. James slaakt wat kreten om het geheel nog een tikkie funkier te krijgen. En dat lukt hem, zoals altijd. Als de blazers hun partij weer starten en de gitarist de accenten speelt, is het lied weer helemaal opgebouwd, steen voor steen.

James Brown zou James Brown niet zijn als het daarbij bleef. De funkgod heeft namelijk nog een bloedstollende apotheose in petto. Aangekomen bij het refrein van Cold Sweat trekt hij alle registers open. 'When you kiss me', gilt hij. En nog eens, en nog eens. Hij komt nog maar nauwelijks uit zijn woorden, lijkt het. Dit is een man in trance, die de grenzen van zijn stem kent, maar toch wil kijken of hij nog meer geluid kan maken. Tussen de krijsen door meldt hij zijn band kalm dat ze het refrein moet blijven spelen: 'Keep it right there'. James is nog niet klaar. 'I can't stop singing!' Hij brult het naar de hemelen. Steeds hoger, steeds harder. De laatste kreten perst hij er werkelijk uit. Die uithalen, die wanhoop, die passie, ik zweer je: deze man sterft.

---------

De originele, volledige versie van Cold Sweat is te vinden op de 4-cd-set 'Star Time' (1991, re-issue 2007, Polydor). Zonder aftellen (en met fade-out) is deze versie ook te vinden op de dubbelverzamelaar 'James Brown: Gold' (2006, Polydor).

(c) 2007 Vincent Mirck

Vincent Mirck